سرمایه سیاسی ایران در خطر | ستونهای قدرت تهی شدند؟
رویداد۲۴| سرمایه سیاسی، مفهومی کمتر مورد بحث در ایران است، اما نقش تعیینکنندهای در مواجهه کشور با بحرانها و تهدیدات داخلی و خارجی دارد. کیومرث اشتریان در سرمقاله روزنامه شرق نوشته است: «سرمایه سیاسی یعنی توان تولید قدرت و نفوذ اجتماعی از طریق رجال سیاسی، احزاب سیاسی، نهاد انتخابات، نهاد دولت، مجلس، میزان ارتباطات بینالمللی و... برای حفظ چارچوب حاکمیت ملی.» این سرمایه، مشابه سرمایه اقتصادی یا طبیعی، نیازمند امنیت است تا بتواند دوام یابد و کارکرد واقعی خود را نشان دهد.
به گفته اشتریان، «برخی رژیمهای سیاسی با تصور اینکه سرمایه قدرت خطری برای آنهاست، از شکلگیری این سرمایه جلوگیری میکنند؛ یعنی تحزب سیاسی را محدود یا منحل میکنند، نظام نمایندگی را از کار میاندازند، رابطه رجال سیاسی را با جامعه قطع میکنند یا اساسا اجازه نمیدهند که این رجال از سوی مردم شناسایی شده و ‘پرورش’ یابند.» پیامد چنین محدودیتهایی، خالی شدن کشور از ستونهای قدرت در زمان بحران است؛ شرایطی که هم رژیم سیاسی و هم حاکمیت ملی را در معرض خطر قرار میدهد.
سرمقاله شرق به وضوح تأکید میکند که نقد و نظارت بر افراد یا گروهها نباید به توقف جریان تولید سرمایه قدرت منجر شود. اشتریان میگوید: «اگر حزبی یا رجلی تخلف کرد، کلا تحزب را تعطیل نکنیم. مهم این است که جریان تولید سرمایه قدرت در جامعه نباید متوقف شود.» این نگاه، لزوم تفکیک بین اصلاح و تعلیق نهادهای سیاسی را یادآوری میکند و بر اهمیت سرمایه سیاسی به عنوان پشتوانه ثبات ملی تأکید دارد.
او همچنین به انواع سرمایههای سیاسی اشاره میکند: «رجال سیاسی ستونهایی هستند که مردم در بحرانها به آنها رجوع میکنند، احزاب سیاسی سبب میشوند مردمان در گروههای منسجم سیاسی سرمایه قدرت تشکیل دهند، نهادهای سیاسی مانند قوه قضائیه، نهاد انتخابات، مجلس و دولت نیز سرمایههای سیاسی رسمیاند، و رهبران مذهبی سرمایه قدرت اجتماعی را بر مذهب استوار میکنند.» حتی قدرت اقتصادی و نظامی نیز میتواند شکلدهنده سرمایه سیاسی باشد، به ویژه زمانی که عرصه مدنی خالی شده باشد.
سرمقاله شرق در پایان این پرسش را مطرح میکند که ایران امروز تا چه حد از این سرمایهها بهرهمند است و کدام بخشها تحلیل رفته یا محدود شدهاند. نویسنده تأکید دارد که نیروهای سیاسی باید تدبیر کنند تا در بحرانها سرمایه قدرت به شکل مؤثر تولید شود و کشور از خطرات ناشی از فقدان این ستونهای مهم محفوظ بماند.
